دوره و شماره: دوره 11، شماره 2، تابستان 1404 
مقاله پژوهشی روانشناسی

اثربخشی موسیقی درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی بر علائم منفی بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی مزمن

صفحه 1-12

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.48604.1434

فائزه خدائی راد، اکبر عطادخت

چکیده اسکیزوفرنی، اختلال روانی مزمنی است که علائم منفی در پیش آگهی این اختلال نقش بسیار مهمی دارد. این مطالعه با هدف بررسی اثربخشی موسیقی درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی بر علائم منفی بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی مزمن انجام شد. روش این پژوهش نیمه آزمایشی بود که برای آن از طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه گواه استفاده شد. جامعه آماری این پژوهش بیماران مبتلا به اختلال اسکیزوفرنی مزمن استان اردبیل بود. به این صورت که بین یکی از این مراکز، 40 بیمار به صورت هدفمند انتخاب شده و به‌طور تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل گمارش شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از مقیاس علائم مثبت و منفی اختلال اسکیزوفرنی و مقیاس مختصر رتبه بندی روانپزشکی استفاده و داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چند متغیره در نرم‌افزار spss نسخه 26 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد موسیقی درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی بر علائم منفی بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی مزمن اثربخش بود. طبق یافته‌های نتایج پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که موسیقی درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی در بیماران اسکیزوفرنی، موجب بهبود نسبی و کاهش در علائم منفی این بیماران می‌شود. پس اجرای این روش می‌تواند از تداوم علائم جلوگیری کند.

مقاله پژوهشی روانشناسی بالینی

اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر افسردگی و اضطراب بیماران مبتلا به اختلالات مزمن: مرور نظام‌مند و فراتحلیل کارآزمایی‌های بالینی در جمعیت ایران

صفحه 13-32

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.48712.1438

مهدی خانجانی، علیرضا پژمان، فاطمه مسعودی، حسین طاهریان

چکیده همبودی اختلالات روان‌شناختی با بیماری‌های مزمن جسمی، چالشی عمده در حوزه سلامت است. هدف این پژوهش، فراتحلیل اثربخشی درمان‌های شناختی رفتاری در کاهش اضطراب و افسردگی بیماران مبتلا به اختلالات مزمن در جمعیت ایران بود. روش: در این مطالعه مروری نظام‌مند و فراتحلیل، جستجوی کلیدواژه‌های مرتبط در پایگاه‌های اطلاعاتی ایرانداک، علم نت، پاب‌مد، ام‌بیس، وب آو ساینس و اسکوپوس از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ انجام شد. فراتحلیل با مدل اثرات تصادفی و روش حداکثر درست‌نمایی مقید صورت گرفت. برای ترکیب‌اندازه اثرها، از شاخص تفاضل استانداردشده میانگین‌ها (g هد جز) استفاده شد. کیفیت مطالعات با معیارهای کاکرین ارزیابی و تحلیل‌ها با نرم‌افزار STATA نسخه ۱۸ انجام گردید. از میان مطالعات بررسی‌شده، ۳۷ پژوهش واجد شرایط وارد فراتحلیل شدند. نتایج نشان داد درمان‌های شناختی رفتاری‌اندازه اثر متوسط تا قوی برای افسردگی (92/1g= -؛ فاصله اطمینان 95% (۵۲/۲ تا 31/1-) و اضطراب (869/1g= -؛ فاصله اطمینان 95% (302/2 تا 437/1-) داشتند. تحلیل‌های اولیه تفاوت معنی‌داری را در اثربخشی انواع مختلف درمان‌های شناختی رفتاری و نیز بین انواع بیماری‌های مزمن نشان نداد، هرچند این یافته نیازمند بررسی‌های بیشتر است. درمان‌های شناختی رفتاری در کاهش اضطراب و افسردگی بیماران مبتلا به اختلالات مزمن اثربخشی قابل‌توجهی دارند. با این ‌حال، با توجه ‌به ضعف روش‌شناختی در اکثر مطالعات بررسی‌شده، پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آتی با تمرکز بر ارتقای کیفیت روش‌شناختی، حجم نمونه کافی و تصادفی‌سازی مناسب انجام شوند.
 

مقاله پژوهشی روانشناسی بالینی

اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد در افزایش توانایی تنظیم هیجانی و انگیزش تحصیلی در نوجوانان

صفحه 33-48

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.48800.1443

اشرف اکبری دهقی، مهدیه ملائی

چکیده هدف این پژوهش بررسی اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد در افزایش توانایی تنظیم هیجانی و انگیزش تحصیلی در نوجوانان بود و از نوع پژوهش‌های نیمه‌آزمایشی (پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل) بود. جامعه آماری تمام نوجوانان دختر (15 تا 18 سال) محصل در دبیرستان‌های دوره دوم سبزوار ارجاع داده شده به مرکز مشاوره پیوند و نیز خدمات روان‌شناختی آموزش و پرورش سبزوار در سال تحصیلی 1403-1404 که دارای انگیزش تحصیلی کم و مشکل در تنظیم هیجان بودند را شامل شد. 60 نفر که معیارهای ورود را داشتند به‌طور هدفمند انتخاب و سپس به روش جایگذاری تصادفی در دو گروه آزمایش (30 نفر) و گواه (30 نفر) جایگزین شدند که پس از ریزش و همسان سازی در هر گروه 23 نفر آزمودنی داشتیم. پس از اجرای پیش‌آزمون، گروه مداخله 8 جلسه درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد دریافت کردند درحالی‌که در این زمان افراد گروه گواه هیچ مداخله‌ای دریافت نکردند. داده‌های مورد نیاز با استفاده از پرسشنامه‌های انگیزش تحصیلی Vallerand (1992) و تنظیم هیجان Garnefski et al. (2006) جمع‌آوری شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده شد. یافته‌ها حاکی از اثربخشی مداخله است زیرا فرضیه پژوهشی با اطمینان 001/0 تایید شدند. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، توانایی تنظیم هیجانی و انگیزش تحصیلی را افزایش داده و میزان اثربخشی آن برای افزایش راهبردهای سازگارانه 71 درصد، برای کاهش راهبردهای ناسازگارانه 64 درصد و برای افزایش انگیزش تحصیلی 30 درصد می‌باشد؛ لذا این مداخله توانسته توانایی تنظیم هیجانی و انگیزش تحصیلی را در نوجوانان افزایش دهد.

مقاله پژوهشی

اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر نگرانی و اختلالات خواب معلمان زن در زمان همه‌گیری کووید 19

صفحه 49-60

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.49064.1452

سید مجتبی عقیلی، نجمه صولتی

چکیده هدف این پژوهش اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر نگرانی و اختلالات خواب معلمان زن در زمان همه‌گیری کووید 19 بود. این پژوهش کاربردی و از نظر روش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون_ پس‌آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری شامل معلمان زن مقطع ابتدایی شهر درگز در زمان همه‌گیری کووید 19 در اسفند ماه سال 1400 بود. نمونه پژوهش شامل 30 نفر از معلمان بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب، سپس به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و گواه (15 نفر) جای‌دهی شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه نگرانی (1996) Zinbarg and Barlow و کیفیت خواب پترزبورگ (1989) بود. داده‌های پژوهش با تحلیل کوواریانس چندمتغیره و استفاده از نرم‌افزار SPSS-26 تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که مداخله، بین دو گروه در میزان نگرانی تفاوت معنی‌داری ایجاد کرده است (05/0>P). اجرای مداخله بر اختلالات خواب در معلمان گروه آزمایش تفاوت معناداری نسبت به گروه گواه ایجاد نکرده است (05/0<P). نتایج حاصل از پژوهش نشان داد درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، راهکار مناسبی برای کاهش نگرانی در معلمان مقطع ابتدایی در زمان همه‌گیری کووید 19 است.

مقاله پژوهشی روانشناسی بالینی

اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت زندگی و استرس ادراک‌شده‌ مادران کودکان با اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی

صفحه 61-74

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.48632.1435

محدثه مقدر، نسرین محدث

چکیده هدف پژوهش حاضر برسی اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت زندگی و استرس ادراک­شده مادران کودکان با اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی بود. روش پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه مادران کودکان بیش­فعال شهر تبریز در سال 1403 تشکیل دادند که با استقاده از روش نمونه­گیری تصادفی در دسترس، 30 نفر انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. پروتکل درمانی آموزش پذیرش و تعهد McKay et al. (2012) به صورت گروهی به مدت 10 جلسه 90 دقیقه­ای برای گروه آزمایش اجرا شد. هر دو گروه در دو مرحله پیش­آزمون و پس­آزمون با پرسشنامه­های کیفیت زندگی Ferrans & Powers (1992) و استرس ادراک­شده  Cohen et al. (1983) مورد ارزیابی قرارگرفتند. در نهایت پس از جمع­آوری داده­ها از روش­های آمار توصیفی میانگین و انحراف استاندارد و آمار استنباطی از آزمون تحلیل کوواریانس چندتغیره استفاده شد. یافته­ها نشان داد آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت زندگی (p<0.001) و استرس ادراک­شده (p<0.001) مادران کودکان با اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی اثربخش بود. بر این اساس پیشنهاد می‌شود که برنامه‌ی مذکور در دستور کار روان‌شناسان و مشاوران برای افزایش کیفیت زندگی و کاهش استرس ادراک‌شده مادران کودکان با اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی استفاده شود.

مقاله پژوهشی روانشناسی

تدوین و اعتباریابی پروتکل مداخلات روانشناختی پس از طلاق برای زنان

صفحه 75-88

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.49313.1467

زهرا حاجی حیدری، مه سیما پور شهریاری، سیمین حسینیان، سیده منور یزدی

چکیده هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوین و اعتباریابی پروتکل مداخلات روانشناختی گروهی آنلاین جهت کاهش آسیب‌های پس از طلاق برای زنان انجام شد. روش: با توجه به نیاز به طراحی و اعتباریابی پروتکل روانشناختی مبتنی بر فرهنگ، روش ترکیبی متوالی- اکتشافی انتخاب گردید. در فاز اول مطالعاتی جهت تدوین پروتکل، پژوهش به روش کیفی، مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی، رویکرد تحلیل محتوای قراردادی طراحی گردید. در فاز دوم، پروتکل تدوین شده به روش کیفی و کمی اعتباریابی شد. جهت ارزیابی کیفی، مصاحبه و به منظور ارزیابی کمی، داده‌ها به دو روش نسبت روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) محاسبه شدند. یافته‌ها: با توجه به این که مقدار به‌دست آمده نسبت روایی محتوا بزرگتر از حداقل مقدار ذکر شده در جدول لاوشه بود، نتیجه قابل قبول است. مقدار به‌دست آمده شاخص روایی محتوا نیز بزرگتر از 0.7 بود که بیانگر رعایت شفافیت، سادگی و ارتباط محتوا قابل قبول پروتکل است. نتیجه‌گیری: بر این اساس، کاربرد پروتکل مداخلات روانشناختی گروهی آنلاین تدوین شده جهت کاهش آسیب‌های طلاق برای مراجعین خانم پیشنهاد می‌شود.