دوره و شماره: دوره 11، شماره 3، تابستان 1404 
مقاله پژوهشی

مطالعه تجربه زیسته مادری در زنان تحت درمان اعتیاد به مواد مخدر

صفحه 1-18

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.48534.1431

پریوش گرجی، مهدی خانجانی

چکیده اعتیاد زنان همچنان به‌عنوان یک موضوع تابو در جامعه مطرح است، حتی با وجود پیشرفت مطالعات و افزایش آگاهی. این تابو بودن و انکار آن مانع از افزایش آمار مبتلایان به‌ویژه در میان زنان نشده است. کمبود توجه جامعه به این پدیده، ضرورت بررسی و پرداختن به موضوع اعتیاد زنان را برجسته‌تر می‌کند. زنان، علاوه بر نقش مهم خود در جامعه، با مادر شدن می‌توانند سعادت یا شقاوت نسل بعدی را رقم بزنند. بنابراین، شناخت دنیای پیچیده و تاریک زنان مبتلا به اعتیاد می‌تواند به تأمین نیازهای آن‌ها برای بازگشت به زندگی عادی و همچنین بهبود اقدامات پیشگیرانه کمک کند. هدف این پژوهش مطالعه تجربه زیسته مادری در زنان تحت درمان اعتیاد به مواد مخدر است. این پژوهش به روش کیفی و رویکرد پدیدارشناسی انجام شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و شامل 20 مادر از میان زنان تحت بازپروری یا با سابقه بازپروری در مرکز «خانه پروین» واقع در منطقه 15 تهران بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته پیرامون تجربه مادری و اعتیاد جمع‌آوری شد و با روش کلایزی تحلیل گردید. از تحلیل داده‌ها، سه مضمون اصلی «مادر»، «پذیرش عنوان بلاعزل» و «فقدان» و 19 مضمون فرعی مرتبط استخراج شد. نتایج این پژوهش ضعف ذاتی انسان و تمایل او به واکنش‌گری را برجسته کرد. این مفهوم در تمامی مضامین اصلی و فرعی مشاهده شد. در نظر گرفتن این واقعیت به‌عنوان یک باور زیربنایی و نگرش غالب نسبت به مواد مخدر و اعتیاد، می‌تواند موجب تحول در سازوکارهای مبارزه با مواد مخدر شود. مهم‌ترین این اقدامات شامل تأسیس مراکز گذری، ایجاد تیم‌های سیار در سطح شهر، راه‌اندازی کمپ‌های اختیاری و جرم‌زدایی از اعتیاد به مواد مخدر است. همه این اقدامات در چارچوب رویکرد کاهش آسیب قابل اجرا هستند.

مقاله پژوهشی روانشناسی بالینی

بررسی تأثیر درمان هیجان مدار برابعاد دشواری تنظیم هیجان در زنان دارای تعارض زناشویی

صفحه 19-30

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.48818.1446

مولود هندیانی، ریحانه شجاعی جشوقانی

چکیده هدف از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان هیجان‌مدار بر ابعاد دشواری در تنظیم هیجان زنان دارای تعارض زناشویی بود. جامعه آماری پژوهش، شامل کلیه زنان دارای تعارض زناشویی مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در سطح شهر اصفهان در نیم سال اول در سال1400 بود. 30 نفر به‌عنوان نمونه از بین زنان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در سطح شهر اصفهان با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب‌شده و به‌طور تصادفی به دو گروه آزمایش (15 نفر) و گروه کنترل (15 نفر) قرار گرفتند. ابزار پژوهش مورد استفاده دشواری در تنظیم هیجان Gratz and Roemer (2004) بود. نتایج نشان داد که درمان هیجان‌مدار بر دشواری در تنظیم هیجان در زنان بر حسب عضویت گروهی (گروه آزمایشی و گروه کنترل) در مرحله پس‌آزمون تفاوت معنی‌داری وجود دارد (0.01>p). بنابراین درمان هیجان‌مدار بر کاهش نمره‌های دشواری در تنظیم هیجان در زنان در پس‌آزمون گروه آزمایشی تأثیر داشته است. میزان این تأثیر در مرحله پس‌آزمون 3/30 درصد بوده است. همچنین درمان هیجان‌مدار بر ابعاد دشواری در تنظیم هیجان زنان دارای تعارض زناشویی شهر اصفهان مؤثر است و این تأثیر در عدم پذیرش پاسخ‌های هیجانی در مرحله پس‌آزمون 18،دشواری در کنترل تکانه 4/13 درصد، فقدان آگاهی هیجانی با 9/17 درصد، دسترسی محدود به راهبردهای تنظیم هیجانی 1/15 درصد و عدم وضوح هیجانی 2/16 درصد بوده است (0.01<p).

مقاله پژوهشی روانشناسی

پیش بینی مهارت اجتماعی در دانشجویان تک فرزند براساس شیوه مقابله با استرس باورها و تمایز یافتگی خود با نقش میانجی امید

صفحه 31-44

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.48950.1450

مریم فانی محمد آبادی، هومن نامور، سید حمید آتش پور

چکیده هدف: هدف از پژوهش حاضر پیش بینی مهارتهای اجتماعی بر اساس شیوه مقابله با استرس،باورها و تمایز یافتگی خود با نقش میانجی امید در دانشجویان تک فرزند شهر اصفهان بود.
روش: این پژوهش از نوع تحقیق بنیادی است که با استفاده از مدل آزمایشی معادلات ساختاری (SEM) انجام شده است.
جامعه آماری شامل دانشجویان 18 تا 22 ساله تک‌فرزند شهر اصفهان است که حدودا 520 نفر برآورد شدند و در پژوهش حاضر برای تعمیم پذیری نتایج پژوهش تعداد 250 نفر از دانشجویان تک فرزند انتخاب شدند و برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه‌های معتبر مختلفی استفاده شده است.
یافته‌ها: نتایج تحلیل داده های آماری نشان داد، در مدل برازش یافته نتایج بیانگر آن است که اثر مستقیم باورها بر مهارت اجتماعی در سطح 01/0 معنادار بود. اثر مستقیم سبک مقابله اجتنابی بر مهارت اجتماعی معنادار نبود. اثر مستقیم سبک مقابله هیجان مدار بر مهارت اجتماعی در سطح ۰۵/0 معنادار بود. اثر مستقیم تمایزیافتگی خود بر امید در سطح ۰۱/0 معنادار بود. اثر مستقیم سبک مقابله مساله مدار بر امید در سطح ۰۱/0 معنادار است. اثر مستقیم سبک مقابله هیجان مدار بر امید در سطح ۰۱/0 معنادار بود. همچنین اثر مستقیم امید بر مهارت اجتماعی در سطح 01/0 معنادار بود.
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج به‌دست‌آمده می‌توان نتیجه گرفت که تمامی متغیرهای سطح اول مدل (یعنی تمایزیافتگی خود، باورها و سبک های مقابله با استرس) بر مهارت اجتماعی با میانجی گری امید اثر غیرمستقیم معناداری دارند. به عبارت دیگر، امید در رابطه بین این متغیرها و مهارت اجتماعی نقش واسطه ای موثری دارند.

مقاله پژوهشی روانشناسی

پیش‌‌بینی صمیمیت زناشویی براساس سبک‌‌های مقابله زوجی با در نظر گرفتن نقش میانجی خودشفقتی در زوجین جوان شهر مراغه

صفحه 45-58

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.49190.1458

نسیم ظفرقلیزاده، پریسا نورمحمدانوری

چکیده هدف مطالعه حاضر تعیین صمیمیت زناشویی براساس سبک‌‌های مقابله زوجی با در نظر گرفتن نقش میانجی خودشفقتی است. این پژوهش یک مطالعه توصیفی از نوع همبستگی بود. با جدول مورگان 204 نفر از زوج‌‌های مراجعه‌کننده به کلینیک‌‌های مشاوره شهرستان مراغه با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌های صمیمیت زناشویی بروک و برتمن (1995)، سبک‌‌های مقابله زوجی بومن (1990) و خودشفقتی نف (2003) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-22 و AMOS-23 تحلیل شدند. رابطه بین راهبردهای حل تعارض، خودسرزنشگری، خودمحوری و اجتناب با متغیرهای خودشفقتی و صمیمیت زناشویی رابطه منفی و معنادار بود (001/0p=). بین راهبرد سازنده با متغیرهای خودشفقتی و صمیمیت زناشویی رابطه مثبت و معنادار مشاهده شد (001/0p=). همچنین، بین متغیرهای خودشفقتی و صمیمیت زناشویی رابطه مثبت و معنادار به دست آمد (001/0p=). خودشفقتی در تأثیر راهبردهای مقابله زوجی بر صمیمیت زناشویی نقش میانجی دارد. 55 درصد واریانس صمیمیت زناشویی و 47 درصد واریانس خودشفقتی توسط متغیرهای مدل پژوهش تبیین گردید. مدیران و مسئولین مراکز درمانی و مشاوره خانواده می‌توانند با استفاده از نتایج این پژوهش و برگزاری کارگاه‌های آموزشی در ارتباط با آموزش سبک‌های مقابله‌ای موثر زناشویی و آموزش خودشفقتی، در ارتقای سطح سلامت روحی و روانی خانواده‌ها گام‌های موثری بردارند.

مقاله پژوهشی روانشناسی بالینی

اثربخشی توان‌بخشی شناختی با تحریک الکتریکی مستقیم فرا جمجمه‌ای بر بهبود حافظه کاری دیداری و شنیداری نوجوانان مبتلابه اختلال وسواسی-جبری

صفحه 59-70

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.49519.1474

مجتبی احمدی فارسانی، احمد عسگری

چکیده پژوهش حاضر باهدف بررسی اثربخشی توان‌بخشی شناختی همراه با تحریک الکتریکی مستقیم فرا جمجمه‌ای بر بهبود حافظه کاری دیداری و شنیداری در نوجوانان مبتلا به اختلال وسواسی- جبری انجام گرفت. روش پژوهش حاضر آزمایشی و از نوع پیش آزمون-پس‌آزمون و پیگیری با گروه کنترل و تخصیص تصادفی آزمودنی‌ها بود. جامعه آماری پژوهش عبارت بود از نوجوانان دختر و پسر (14 تا 18 سال) مبتلابه اختلال وسواسی- جبری شهر اهواز در سال 1401-1400 که از این میان 30 نفر انتخاب و در 2 گروه، آزمایش و کنترل (هر گروه 15 نفر) به‌صورت تصادفی تخصیص داده شدند. شرکت‌کنندگان از طریق آزمون بلوک‌های Corsi و فراخنای ارقام Wechsler مورد ارزیابی قرار گرفتند. پس از ارزیابی، افراد گروه آزمایش 12 جلسه و هر جلسه 45 دقیقه تحت درمان توان‌بخشی شناختی قرار گرفتند که در طول این 45 دقیقه همزمان با انجام تکالیف توان‌بخشی شناختی به مدت 20 دقیقه تحریک الکتریکی مستقیم فرا جمجمه‌ای نیز صورت می‌گرفت. افراد گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکردند. پس از اتمام مداخلات و همچنین پس از 3 ماه شرکت‌کنندگان دوباره مورد ارزیابی قرار گرفتند. برای تحلیل داده‌ها و پاسخ به فرضیه‌های پژوهش از روش تحلیل کوواریانس چند متغیری و همچنین تحلیل کوواریانس تک متغیری استفاده شد. نتایج نشان داد که درمان توان‌بخشی شناختی همراه با تحریک الکتریکی مستقیم فرا جمجمه‌ای می‌تواند به‌صورت معنی‌داری منجر به بهبود حافظه کاری دیداری و شنیداری گردد (05/0>P). توان‌بخشی شناختی همراه با تحریک الکتریکی مستقیم فرا جمجمه‌ای می‌تواند به‌عنوان یکی از درمان‌ها در اختلال وسواسی- جبری مورداستفاده قرار گیرد.

مقاله پژوهشی

مقایسه اثربخشی درمان هیجان‏مدار‏‏ ‏‏‏و شناخت درمانی مبتنی بر ذهن‏آگاهی بر بدتنظیمی هیجانی در افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی

صفحه 71-84

https://doi.org/10.22055/jacp.2025.49562.1479

ایمان همت یار، علیرضا آقایوسفی، حکیمه آقایی، سید موسی طباطبایی

چکیده هدف از پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی درمان هیجان‏مدار و شناخت درمانی مبتنی بر ذهن‏آگاهی بر بدتنظیمی هیجانی در افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی بود. روش پژوهش نیمه‏آزمایشی با طرح پیش‏آزمون، پس‏آزمون با گروه کنترل همراه با مرحله پیگیری 2 ماهه بود. جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی شمال شهر تهران در زمستان سال 1402 بود. در مرحله اول تعداد 45 نفر با نمره 19 و بالاتر در مقیاس اختلال اضطراب اجتماعی انتخاب و سپس به شیوه تصادفی ساده در 2 گروه آزمایش (هر گروه 15 نفر) و یک گروه کنترل (15 نفر) جایگزین شدند. سپس افراد گروه‏های آزمایش تحت درمان هیجان‏مدار و شناخت درمانی مبتنی بر ذهن‏آگاهی قرار گرفتند؛ اما گروه کنترل هیچ‌گونه مداخله‏ای دریافت نکرد و در لیست انتظار باقی ماند. از سیاهه اضطراب اجتماعی (SPIN) Connor et al. (2000) و مقیاس بدتنظیمی هیجانی (DERS) Gratz and Roemer (2004) به منظور گردآوری اطلاعات استفاده شد. تحلیل داده‏ها از طریق نرم‏افزار SPSS نسخه 28 با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (مانکوا) انجام شد. نتایج نشان داد هر دو مداخله مذکور تأثیر معنی‏داری بر کاهش بدتنظیمی هیجانی داشته‏اند (05/0>p). نتایج آزمون تعقیبی بن‏فرونی نشان داد که درمان هیجان‏مدار تأثیر بیشتری دارد (05/0>p). می‏توان نتیجه‏گیری کرد که علاوه بر اثربخش بودن هر دو درمان، تقدم استفاده در درمان مشکلات افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی با درمان هیجان‏مدار است.